Depremde bina hareket edince kapı kasası biçim değiştirebilir ve kanat kasaya sıkışabilir. Hazırlık için anahtarı hep aynı yerde tutun, kapının önünü devrilebilecek eşyalardan arındırın ve içeriden kolay açılan bir düzen kurun. Kapı açılmazsa zorlayıp yaralanmayın; kilidin tam açık olduğunu kontrol edin, 112'yi arayın ve yapısal hasar şüphesinde uzman kontrolü bekleyin.
İstanbul'da yaşayan herkesin aklının bir köşesinde deprem vardır ve hazırlık listelerinde genellikle çanta, su ve toplanma alanı yer alır. Evden çıkışı sağlayan kapı ise çoğu zaman listede yoktur. Bu yazıda kapının depremde neden sıkışabileceğini, önceden yapılabilecek basit düzenlemeleri ve kapı açılmadığında izlenecek sakin adımları anlatıyoruz.
Deprem kapıyı neden sıkıştırır?
Sarsıntı sırasında duvarlar ve döşemeler hareket eder; kapı boşluğu da bu hareketten payını alır. Kasa, dikdörtgen biçimini birkaç milimetre bile kaybettiğinde kanadın kasayla arasındaki boşluk kapanır ve kapı sıkışır.
Sıkışmanın her zaman ciddi bir yapı hasarı anlamına gelmediğini bilmek önemlidir. Sıva çatlakları ve kasa ile duvar arasındaki küçük oynamalar da kanadı zorlayabilir. Ancak kapının sıkışmasıyla birlikte duvarlarda çapraz ve geniş çatlaklar görülüyorsa durum farklıdır ve binanın bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Bir diğer neden kapının önünü kapatan eşyalardır. İçe açılan bir kapının önüne devrilen ayakkabılık ya da dolap, kilit sağlam olsa bile kapıyı açılmaz hâle getirebilir.
Deprem öncesi: kapı ve antre için hazırlık listesi
Hazırlığın büyük bölümü masrafsızdır ve bir hafta sonu içinde yapılabilir. Aşağıdaki liste, çıkışı kolaylaştırmaya odaklanıyor.
- Anahtarı her zaman aynı yerde tutun. Kapının yakınında, karanlıkta da el yordamıyla bulunabilecek sabit bir askı ya da kutu belirleyin. Gece telaşında anahtar aramak en sık yaşanan zaman kaybıdır.
- Kapının önünü boş bırakın. Antredeki ayakkabılık, portmanto ve dolapları duvara sabitleyin; kapının açılma alanına devrilebilecek bir şey koymayın.
- Açılış yönünü hesaba katın. İçe açılan kapılarda kanadın süpürdüğü alan tamamen boş olmalıdır. Açılış yönünün neye göre belirlendiğini kapı açılış yönü yazısında anlattık.
- İçeriden açılışı basit tutun. Hane halkının tamamı, çocuklar ve yaşlılar dahil, kapıyı içeriden kilitliyken nasıl açacağını bilmeli. Bazı barel tipleri içeriden anahtarsız, çevirmeli bir parçayla açılabilir; bunun güvenlik açısından artı ve eksilerini kapınızı bilen bir ustayla konuşun.
- Akıllı kilit kullanıyorsanız mekanik yedeği kontrol edin. Elektrik kesintisinde ve pil bittiğinde kilidin içeriden elle açılabildiğinden emin olun. Konunun ayrıntıları çelik kapıya akıllı kilit yazısında.
- Deprem çantasını kapıya yakın koyun. Çıkış yolunu tıkamayacak ama elinizin altında olacak bir yer seçin.
- Zaten sıkışan bir kapıyı ertelemeyin. Günlük kullanımda sürten ya da zor kapanan bir kapı, küçük bir sarsıntıda tamamen sıkışabilir. Menteşe ve kanat ayarını önceden yaptırmak ucuz bir önlemdir.
Sarsıntı sırasında kapıya koşmalı mı?
Hayır. Sarsıntı sürerken kapıya koşmak, merdivenlere çıkmak ya da asansöre binmek yaralanma riskini artırır. AFAD'ın yaygın olarak önerdiği yöntem, bulunduğunuz yerde çök-kapan-tutun hareketini uygulamaktır.
Kapı pervazının altında durmanın güvenli olduğuna dair eski bir inanış vardır; güncel öneriler bu yönde değildir. Sarsıntı bittikten sonra çıkışı değerlendirmek daha doğrudur. Çıkarken ayakkabı giymek, cam kırıkları ve dağılmış eşyalara karşı basit ama etkili bir önlemdir.
Deprem sonrası kapı açılmıyorsa ne yapmalı?
Kapı açılmıyorsa ilk hedef kendinizi yaralamadan durumu değerlendirmektir. Aşağıdaki sıra, telaşla yapılan hataları azaltmak için hazırlandı.
- Durun ve nefes alın. Artçı sarsıntılar olabilir; kapıyla boğuşurken dengenizi kaybetmek ek risk yaratır.
- Kilidin tamamen açık olduğunu kontrol edin. Anahtarı ya da içeriden açma parçasını sonuna kadar çevirdiğinizden emin olun. Telaşta kilit yarım açılmış olabilir.
- Kolu indirip kanadı normal güçte çekin ya da itin. Omuz vurmak, tekme atmak ya da alet kullanmak yaralanmaya ve kapının daha çok sıkışmasına yol açabilir.
- Başka bir güvenli çıkış olup olmadığını düşünün. Yalnızca gerçekten güvenliyse değerlendirin; yüksek katlarda balkon ya da pencereden çıkmaya çalışmayın.
- Yardım isteyin. Acil durumda 112'yi arayın. Komşularınıza sesle ya da telefonla içeride olduğunuzu bildirin.
- Bulunduğunuz yerde güvenli bir köşe seçin. Yardım gelene kadar ağır eşyalardan ve camlardan uzak durun.
Bu yazı kapının zorla açılmasına yönelik bir yöntem vermez. Sıkışmış bir kapıyı açmak, arama kurtarma ekiplerinin ya da yapıyı değerlendirebilecek uzmanların işidir.
Sarsıntıdan sonra kapıda neye bakmalı?
Ortam sakinleştikten ve binaya girilmesinin güvenli olduğu anlaşıldıktan sonra kapıyı kontrol etmek, bir sonraki olaya hazırlığın parçasıdır. Aşağıdaki tablo gözlemlerinizi sınıflandırmanıza yardım eder.
| Gözlem | Ne anlama gelebilir | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Kapı eskisinden biraz sıkı kapanıyor | Kanat ya da kasa hafif kaymış | Menteşe ve kanat ayarı için usta |
| Kasa ile duvar arasında ince sıva çatlağı | Birleşim yerinde oynama | Ayar sonrası sıva onarımı |
| Kasa köşelerinden çapraz uzanan geniş çatlak | Duvarda daha ciddi hareket | Önce yapı uzmanı, sonra kapı |
| Kasa gözle görülür biçimde eğrilmiş | Boşluk biçim değiştirmiş | Kapıya dokunmadan yapı kontrolü |
| Kilit dilleri karşılığa girmiyor | Hizalama bozulmuş | Ayar; düzelmezse kasa değerlendirmesi |
Tablodaki son üç satırda sıra önemlidir: önce binanın durumu, sonra kapı. Yapı sorunu çözülmeden yapılan kapı ayarı kalıcı olmaz. Günlük sürtme ve sıkışma sorunlarının genel nedenlerini çelik kapı sıkışıyor veya sürtüyor yazısında bulabilirsiniz.
Şehrin farklı bina tiplerinde kapı seçiminin nasıl değiştiğini merak ediyorsanız İstanbul'da çelik kapı rehberi iyi bir başlangıç olur.
Sık sorulan sorular
Çelik kapı depremde ahşap kapıdan daha mı çok sıkışır?
Sıkışmayı belirleyen şey kapının malzemesinden çok kasanın ve duvarın ne kadar hareket ettiğidir. Kasa biçim değiştirdiğinde her türlü kapı sıkışabilir. Düzenli kanat ayarı ve kapının önünün boş tutulması, malzemeden bağımsız olarak çıkışı kolaylaştırır.
Deprem için özel bir kapı var mı?
Piyasada bu yönde iddialar görülebilir, ancak bir ürünü değerlendirirken belgeye dayalı bilgi isteyin. Genel olarak doğru montaj, iyi ayarlanmış bir kanat ve içeriden kolay açılış, bir etiketten daha belirleyicidir.
Gece anahtarı kilitte bırakmak doğru mu?
Bu, kilit ve barel tipine göre değişir. Bazı barellerde içeride anahtar takılıyken dışarıdan anahtar girmez; bu da acil durumda dışarıdan yardımı zorlaştırabilir. En pratik yol, anahtarı kapının yanında sabit bir yerde tutmaktır.
Deprem sonrası kapı değiştirmek gerekir mi?
Çoğu durumda ayar yeterlidir. Kasa eğrildiyse ya da duvarda yapısal çatlak varsa, karar önce yapı değerlendirmesine bağlıdır. Bina güvenli bulunduktan sonra kapı değişimi gerekirse ölçü yeniden alınmalıdır.
